Vitamin D và trẻ nhũ nhi

Bổ sung đầy đủ Vitamin D rất cần thiết để xương được phát triển tối ưu trong thời kỳ thơ ấu, đặc biệt là đối với trẻ nhũ nhi sinh non tháng. Thiếu Vitamin D không những tác động xấu lên sự phát triển của xương mà còn dẫn đến nguy cơ mắc các bệnh tự miễn, bệnh tim mạch, viêm xương khớp, và đái tháo đường típ 1... Xác định quần thể bệnh nhân có nguy cơ để cung cấp đầy đủ lượng Vitamin D bổ sung và điều trị sớm các trường hợp thiếu hụt là điều hết sức quan trọng và cần thiết.

Nhắc lại về Vitamin D

Vitamin D là một Vitamin tan trong chất béo. Các nguồn tự nhiên phổ biến nhất của Vitamin D là dầu gan cá, gan, thịt, lòng đỏ trứng và các loại cá có dầu như cá hồi, cá thu, cá trích, cá ngừ, cá mòi... Vitamin D là một secosteroid được tổng hợp ở da (Vitamin D3 - Cholecalciferol) hoặc hấp thụ từ chế độ ăn uống (ergocalciferol).

Vitamin D được tổng hợp ở da dưới tác động của tia cực tím (tia UV - bước sóng hiệu quả nhất trong khoảng từ 290 đến 315 nm) lên một tiền chất của cholesterol. Nhu cầu lượng Vitamin D cần cho mỗi cơ thể phụ thuộc vào thời gian tiếp xúc với ánh sáng mặt trời. Vitamin D2 và D3 được coi là các tiền hormon và sau đó bị hydroxyl hóa ở vị trí 25 tại gan để tạo thành 25 - hydroxyl - Vitamin D (25(OH)D - Calcidiol), là hình thức lưu thông chính của Vitamin D. Từ gan, 25(OH)D được vận chuyển tới thận để hydroxyl hóa tạo thành các hormon hoạt tính sinh học 1,25 - dihydroxy Vitamin D (Calcitriol). Calcitriol là dạng hoạt tính sinh học của Vitamin D, kích thích đường ruột hấp thu Canxi và Phospho, thận tái hấp thu Canxi đã được lọc và huy động Canxi và Phospho từ xương.

Vitamin D cũng tham gia vào sự tăng sinh tế bào, sự biệt hóa, tự hủy tế bào, hình thành mạch, và điều hòa miễn dịch. Đã có những bằng chứng cho thấy thiếu Vitamin D sẽ làm tăng nguy cơ mắc bệnh tự miễn, viêm xương khớp, đái tháo đường típ 1, bệnh tim mạch, tâm thần phân liệt, trầm cảm, và chứng thở khò khè.

Nguyên nhân của thiếu Vitamin D

Người ta chia sự thiếu Vitamin D ra thành 3 nhóm nguyên nhân:
- Thiếu Vitamin D dinh dưỡng
- Rối loạn di truyền chuyển hóa Vitamin D
- Các phản ứng kháng Vitamin D.

Hình thức phổ biến nhất là thiếu Vitamin D dinh dưỡng. Trẻ em da màu có chế độ ăn chay trường hoặc chế độ ăn theo tôn giáo hoặc sùng bái nhất thời, trẻ nhũ nhi da màu bú sữa mẹ hoàn toàn sau 3-6 tháng tuổi, trẻ sinh non, thiếu niên, và trẻ sinh ra bởi bà mẹ thiếu Vitamin D, và bệnh nhân rối loạn gan mật hoặc dùng một số thuốc như thuốc chống co giật (phenobarbital hoặc iphenylhydantoin) đều bị gia tăng nguy cơ thiếu hụt Vitamin D. Diện tích da tiếp xúc với tia cự tím UV-B của một cá nhân cũng ảnh hưởng đến quá trình tổng hợp Vitamin D. Phụ nữ Trung Đông mặc quần áo truyền thống có nguy cơ thiếu Vitamin D lớn hơn. Kem chống nắng, nhiều thời gian ở trong bóng râm hoặc trong nhà, ô nhiễm không khí, mây che phủ, vĩ độ cao hơn (đặc biệt cao hơn 37.5 độ), và mùa đông... đều có kết quả là giảm bức xạ của tia UV, do đó giảm mức tổng hợp Vitamin D.

Biểu hiện thiếu Vitamin D

Thiếu Vitamin D biểu hiện ở trẻ nhỏ với triệu chứng giảm Canxi máu. Trẻ nhũ nhi và trẻ em có thể không có triệu chứng hoặc có thể có biểu hiện co giật và co cứng cơ do Canxi máu giảm. Những trẻ đó cũng có thể bị chậm phát triển, giảm trương lực cơ, đường nối sọ não mở rộng, và bướu trán. Mỏng hộp sọ (craniotabes) cũng có thể xảy ra. Những trẻ nhũ nhi lớn hơn và trẻ em thì biểu hiện bởi những thay đổi xương và có thể bị trì trệ phát triển, chậm mọc răng, chân vòng kiềng, gù lưng, bất thường vùng chậu, và bụng phệ.

Chỉ số tốt nhất để xem tình trạng Vitamin D là nồng độ huyết thanh 25(OH)2D, mức Canxi huyết thanh, phospho, và mức độ men phosphatase kiềm cũng như chụp các loại X quang.

Khuyến cáo bổ sung Vitamin D

Viện Hàn lâm Nhi khoa Hoa kỳ khuyến cáo tất cả trẻ nhũ nhi bú sữa mẹ và trẻ nhũ nhi bú sữa công thức mà không tiêu thụ trên 1 lít sữa có bổ sung Vitamin D mỗi ngày thì nên được bổ sung liều 400 IU Vitamin D/ngày. Việc bổ sung sẽ nên bắt đầu trong vòng vài ngày đầu sau khi sinh. Trẻ vị thành niên không đạt được 400 IU Vitamin D/ngày thông qua sữa và thực phẩm có bổ sung Vitamin D thì nên bổ sung 400 IU Vitamin D mỗi ngày. CÁc trẻ da màu bú sữa mẹ hoàn toàn và sống ở vĩ độ cao hơn có thể có nhu cầu Vitamin D lên đến 800 IU/ngày, đặc biệt trong những tháng mùa đông. Trẻ sinh non cũng có nhu cầu 400 - 800 IU/ngày vì thiếu hụt dự trữ đủ lúc sinh.

Theo các hướng dẫn của Hiệp hội Tiêu hóa, Gan và Dinh dưỡng Nhi khoa Châu Âu - ESPGHAN, cung cấp Vitamin D cao hơn cho trẻ sinh non có thể là cần thiết để nhanh chóng hiệu chỉnh mức huyết tương thấp của thai nhi trong trường hợp bà mẹ mang thai thiếu Vitamin D. Lượng Vitamin D ăn vào là 800 - 1000 IU/ngày (không tính trên kg) được khuyến khích trong suốt các tháng đầu tiên của cuộc đời. Trên cơ sở bằng chứng sẵn có, nồng độ huyết thanh 25(OH)D tập trung ở trẻ nhũ nhi và trẻ em cần đạt >20ng/ml.

Viên Y học gần đây đã khuyến cáo rằng trẻ em > 1 tuổi có nhu cầu 600 IU/ngày. Điều trị thiếu Vitamin D bao gồm: Uống 1000 IU Vitamin D2/ngày cho trẻ nhũ nhi < 1 tháng tuổi, 1.000 - 5.000 IU/ngày cho trẻ nhũ nhi từ 1 - 12 tháng tuổi, và 5.000 - 10.000 IU/ngày cho trẻ em > 12 tháng tuổi cho đến khi có bằng chứng X quang là đã chữa lành bệnh. Nên có bằng chứng X quang là xương được chữa lành sau 2 - 4 tuần điều trị đầy đủ. Điều trị duy trì có thể được bắt đầu sau đó với 400 - 1.000 IU Vitamin D/ngày, tuy theo độ tuổi. Dư Vitamin D hiếm gặp nhưng xảy ra ở mức 25(OH)D > 375 nmol/l. Điều kiện này có thể xảy ra khi dùng > 50.000 IU Vitamin D/ngày. Các dấu hiệu và triệu chứng bao gồm: Giảm trương lực, chán ăn, khát nhiều, mất nước, tăng huyết áp, và đục giác mạc.