Phòng ngừa viêm phổi bệnh viện

Viêm phổi bệnh viện là bệnh viêm phổi do các vi khuẩn trong bệnh viện gây ra, xảy ra trên những bệnh nhân sau một thời gian nằm viện. Những chủng vi khuẩn gây viêm phổi bệnh viện thường rất mạnh và đa kháng thuốc, vì chúng được chọn lọc và tồn tại lâu trong môi trường có sử dụng nhiều loại kháng sinh khác nhau để tiêu diệt chúng. Mắc thêm bệnh viêm phổi bệnh viện sẽ khiến tình trạng bệnh của người bệnh thêm trầm trọng hơn. Có rất nhiều bệnh nhân mặc dù bệnh lý ban đầu đã được điều trị ổn, nhưng trong thời gian nằm viện lại mắc thêm viêm phổi bệnh viện dẫn đến tử vong.

Việc điều trị viêm phổi bệnh viện cực kỳ tốn chi phí do phải sử dụng phối hợp nhiều loại kháng sinh thế hệ cuối đắt tiền, kèm những biện pháp hỗ trợ y tế cao cấp như sử dụng máy thở, máy lọc máu... Thời gian điều trị cũng kéo dài nhưng không phải lúc nào cũng có kết quả, do đó tỉ lệ tử vong ở bệnh viêm phổi bệnh viện rất cao. Vì thế, việc phòng ngừa viêm phổi bệnh viện là trên hết, đây không chỉ là nhiệm vụ của riêng các y bác sĩ mà còn cần sự hiểu biết, ý thức và chung tay của người bệnh cũng như thân nhân.

Giữ gìn vệ sinh nơi giường bệnh, không làm đổ thức ăn hay mang dép lên giường, không đặt túi hoặc giỏ xách lên giường, thay tấm ra trải giường ít nhất 1 lần/ngày. Giữ gìn vệ sinh dưới gầm giường và khu vực xung quanh trong phòng, thậm chí ngay cả trong phòng vệ sinh. Không vứt rác hay để thức ăn bừa bãi trong phòng. Để môi trường xung quanh luôn khô ráo, vì môi trường ẩm ướt là nơi vi khuẩn dễ bám và phát triển.

Những dụng cụ cá nhân của bệnh nhân cũng cần được vệ sinh thường xuyên như: Quần áo, khăn mặt, khăn lau người, bàn chải đánh răng, vật dụng ăn uống (ly nước, cà mên- chén, dĩa, muỗng, đũa....). Các loại thức ăn cần được bao bọc hay đựng trong hộp chứa, có nắp đậy kín.

Những dụng cụ hỗ trợ cho người bệnh như ống thở, ống thông nuôi ăn, ống thông dẫn lưu dịch... cần được vệ sinh thường xuyên mỗi 2 - 4 giờ bằng các loại gạc tẩm dung dịch diệt khuẩn.

Bệnh nhân: Cần được tắm rửa hàng ngày hoặc lau người nhiều lần trong ngày nếu không tắm được. Cần được vệ sinh răng miệng ít nhất 3 lần/ngày ngay sau các bữa ăn chính. Giữ cơ thể sạch sẽ sau khi đi vệ sinh. Sau khi rút các dụng cụ hỗ trợ thì vùng tiếp xúc công cụ hỗ trợ trên người bệnh nhân cần được vệ sinh ngay (ví dụ như vệ sinh răng miệng sau khi rút ống thở, vệ sinh vùng da xung quanh lỗ da đặt ống dẫn lưu).

Thân nhân: Khi đi vào phòng bệnh hay tiếp xúc với bệnh nhân cũng cần phải có áo quần và cơ thể sạch sẽ. Cần phải rửa tay trước và sau khi chăm sóc người bệnh.

Bệnh nhân: Cần hoặc được hướng dẫn hít thở sâu, tập ho và khạc đàm thường xuyên để cho đường thở thông thoáng. Không nằm lâu một chỗ, tăng cường ngồi dậy, vận động tay chân, đi lại trong phòng để tránh ứ đọng đàm nhớt ở đường hô hấp.

Thân nhân: Nếu bệnh nhân không thể tự trở người, ngồi dậy hay đi lại được, thân nhân bệnh nhân cần giúp bệnh nhân thay đổi tư thế thường xuyên, nghiêng bên này, nghiêng bên kia, ngồi dậy... và vỗ lưng cho người bệnh để tránh ứ đọng đàm nhớt trong phổi, giúp bệnh nhân ho và khạc đàm dễ hơn.

Khi thấy bệnh nhân có biểu hiện sốt hoặc có đàm nhớt nơi cổ họng, cần khuyến khích bệnh nhân ho khạc đờm thường xuyên hơn, thở sâu, hỗ trợ bệnh nhân thường xuyên thay đổi tư thế nằm, đồng thời nhanh chóng báo cho nhân viên y tế để được kiểm tra và phát hiện bệnh sớm và có hướng xử trí tiếp theo hiệu quả.

Hạn chế đông người thân tới thăm bệnh nhân, việc này khiến mang nhiều vi khuẩn bệnh viện ở môi trường xung quanh đến nơi bệnh nhân nằm hơn, làm tăng nguy cơ viêm phổi bệnh viện.

Nhân viên y tế: Đối với những bệnh nhân hôn mê, có đặt nội khí quản hay ống nuôi ăn, có thể cân nhắc hỗ trợ giúp cho đường thở của bệnh nhân thông thoáng bằng vật lý lý trị liệu. Thông qua các bài tập vật lý trị liệu, nhân viên y tế sẽ giúp cho bệnh nhân tập những động tác thụ động hỗ trợ thông thoáng đường thở.

Bệnh nhân: Nếu không có vấn đề gì về đầu cổ hay có chỉ định phải nằm đầu bằng, thì nên kê gối hoặc nâng đầu giường để  có thể nằm đầu cao từ 30-45 độ, tránh nguy cơ hít phải dịch dạ dày khi có trào ngược dạ dày - thực quản hay khi nôn ói.

Khi ăn uống cũng phải ở tư thế nằm đầu cao để tránh nguy cơ hít sặc thức ăn vào phổi. Mỗi lần chỉ ăn một lượng nhỏ, chia làm nhiều bữa trong ngày để tránh ăn quá no, dễ trào ngược dạ dày - thực quản dẫn đến nguy cơ hít sặc.

Thân nhân: Những bệnh nhân bị hôn mê hoặc bị liệt dây thanh có đặt nội khí quản, mở khí quản, ống dạ dày... thường giảm hoặc thậm chí không có phản xạ nuốt nên càng dễ bị trào ngược dịch dạ dày và có nguy cơ viêm phổi hít cao hơn. Do đó, trong những trường hợp này nên cho bệnh nhân nằm tư thế bán nghiêng (nằm hơi nghiêng sang một bên) và đầu cao 35-40 độ, chế độ ăn cũng là mỗi lần lượng ít, chia làm nhiều bữa trong ngày.

Khi bệnh nhân có ho sặc, nôn ói ra thức ăn nhiều thì cần phải báo cho nhân viên y tế ngay, các nhân viên y tế sẽ giúp người bệnh hút đàm nhớt, thức ăn vùng hầu họng bằng các thiết bị vô khuẩn, tránh nguy cơ hít sặc.

Nhân viên y tế: Đối với những trường hợp nuôi ăn bằng ống (ăn qua ống thông mũi dạ dày...), trước khi cho ăn, cần kiểm tra mức độ tồn lưu của dịch dạ dày. Thường xuyên kiểm tra ống nuôi ăn (nếu có) xem có nằm đúng vị trí không để tránh ống nuôi ăn đưa thức ăn vào đường hô hấp.

Đối với những người có sức khỏe yếu, hệ miễn dịch kém sẽ có nguy cơ nhễm khuẩn cao như: Người cao tuổi, người có bệnh tim, phổi mạn tính, người nghiện rượu, tiểu đường, nhiễm HIV, xơ gan... thì nên tiêm phòng vaccine phế cầu để giảm nguy cơ mắc viêm phổi bệnh viện khi phải nhập viện điều trị.

Đối với những bệnh nhân có sử dụng máy thở, nên đổ bỏ nước có trong ống dẫn máy thở (hình thành trong quá trình sử dụng máy) để tránh vi khuẩn có cơ hội sinh sôi, phát triển trong ống thở.

Đối với nhân viên y tế: Không cho bệnh nhân sử dụng lại máy thở, máy phun khí dung khi mới dùng cho người khác. Chỉ dùng sau khi máy và các dụng cụ hỗ trợ hô hấp đã được khử trùng đúng cách, đảm bảo vô khuẩn.

Cần phải rửa tay trước khi thăm khám hay chăm sóc bệnh nhân; thay găng tay hoặc rửa tay giữa mỗi lần tiếp xúc với các bệnh nhân khác nhau, để tránh lây nhiễm khuẩn giữa các bệnh nhân với nhau. Thân nhân và hoặc bệnh nhân có thể góp ý nếu không thấy các nhân viên y tế không làm những điều kể trên, thậm chí có thể báo lên khoa phòng để có hướng giải quyết nếu nhân viên y tế không thực hiện.

Khi phát hiện bệnh nhân có vi khuẩn đa kháng thuốc, nên nhanh chóng cách ly điều trị để không gây lây nhiễm cho những bệnh nhân khác cùng phòng bệnh.

Tất cả các thiết bị liên quan đến hỗ trợ hô hấp như máy thở, máy phun khí dung, dụng cụ liên quan đến máy gây mê, mặt nạ oxy, dây dẫn oxy, các thiết bị có tiếp xúc trực tiếp hoặc gián tiếp đến niêm mạc đường hô hấp cần được tiệt khuẩn và khử khuẩn theo đúng quy trình.